Skip links

Seks en ons brein

Onlangs hield ik een gastcollege voor een groep vierdejaarsstudenten aan een hogeschool ergens in het land. Mij was gevraagd om te spreken over het onderwerp “Seks en het brein”. Een onderwerp dat me buitengewoon intrigeert, waar ik regelmatig over spreek en wat ook een vast onderwerp is in de lessenserie die ik heb ontwikkeld in het kader van loverboypreventie.

Inhoudelijk zal ik over dit  onderwerp in dit blog niet schrijven, omdat ik dat in het vorige blog ook al heb gedaan (zie http://powerinpurity.nl/kleefkracht/) en er op deze website al meer over te vinden is. Kijk o.a. op http://powerinpurity.nl/#sample-page. Wat maakt deze informatie elke keer weer veel los…

De eerste reactie op deze informatie is vaak een soort Aha-Erlebnis.  Door het uiteenzetten van de effecten van seksuele activiteiten op het brein  begrijpt men opeens waarom men zich op een bepaalde manier voelt, of waarom men zo’n moeite heeft met het aangaan van een vaste relatie. Opeens herkent men een patroon bij zichzelf of bij anderen  van het aangaan van een seksuele relatie en het vervolgens weer beëindigen daarvan, en het enorme lege gevoel dat daarop volgt. Dit klinkt heel logisch en begrijpelijk, maar voor veel mensen is het nieuw om te horen dat dit te maken heeft met een bepaalde neurologische inprenting die is ontstaan ten gevolge van de seksuele activiteit en onder invloed van neurotransmitters die daarbij vrijkomen. Oftewel: voor een groot deel heeft de kwaliteitsbeleving van iemands seksualiteit en intimiteit te maken met zijn of haar eigen seksuele gedrag. Ik schrijf met opzet: ‘voor een groot deel’ . Iemand die slachtoffer is van misbruik of seksueel grensoverschrijdend gedrag zal over het algemeen sowieso geen positieve beleving van seksualiteit hebben. Meestal is er een traject van hulpverlening nodig om hier mee om te leren gaan.

Na de Aha-Erlebnis volgen er nogal wat reacties van weerstand. Wat reageren mensen heftig als het over seksualiteit gaat. Het is voor velen een schok om te ontdekken dat het seksueel actief zijn altijd gevolgen heeft. Hetzij positief, in het veilig gehecht zijn aan je partner in een gezonde, stabiele relatie, hetzij negatief, in het verliezen van het vermogen je te kunnen binden op de lange termijn omdat er, iedere keer dat je van (seks)partner wisselt, schade wordt aangebracht aan je vermogen je te binden.

Voor velen is de werkelijkheid als het over seks gaat dat men ‘maar wat doet’. Jonge mensen hebben vaak vanaf de tienerleeftijd wisselende seksuele contacten, ook met sekspartners met wie men verder geen relatie heeft. Seks ‘hoort er nu eenmaal bij’, het lijkt een ongeschreven regel te zijn dat je seks hebt na een avond uitgaan of na een eerste date. Heel begrijpelijk overigens, want de seksuele voorlichting die men heeft gehad is vooral gericht op het stimuleren van het experimenteren met seksualiteit, als je het maar veilig doet. Seks immers een vrijheid die een halve eeuw geleden bevochten is ten tijde van de Seksuele Revolutie.

Tijdens een gastles als deze, maar ook tijdens een voorlichtings- of preventieles, leg ik uit wat er in de hersenen gebeurt tijdens seksuele activiteit. Jonge tieners daag ik daarbij uit na te denken over de keuzes die zij willen maken met betrekking tot seksualiteit, voordat het moment zich aandient dat ze de beslissing moeten maken het wel of niet te doen. Wanneer tieners van tevoren hebben nagedacht over zichzelf, hun grenzen, hun toekomstbeeld, zullen ze minder verrast zijn op het moment dat de vraag er is. Dit kan de kans op ongewenst seksueel gedrag verminderen.

Mensen die seksueel actief zijn ervaren dat de informatie over de relatie tussen seks en de hersenen correspondeert met hun diepere beleving (of  juist gevoelloosheid) van seks. Tegelijkertijd confronteert het hen met het feit dat seks een onderdeel is geworden van een levensstijl waar zij zich in meer of mindere mate prettig bij voelen, en die zij zeker niet zomaar op willen geven.

Merkwaardig is dat het spreken over seks al gauw wordt opgevat als moraliserend, zelfs wanneer er informatie wordt gegeven die feitelijk is en door onderzoeken wordt onderbouwd. Het lijkt erop alsof we alle objectiviteit uit het oog zijn verloren als het om seks gaat. Deze feitelijke informatie willen we eigenlijk niet horen, want dat kan wel eens consequenties hebben voor ons gedrag.

Uiteindelijk is iedereen zelf verantwoordelijk voor de keuzes die hij of zij zelf maakt. Het is iemands eigen verantwoordelijkheid of hij wel of niet iets doet met informatie die tot hem komt. Maar gaat het om kinderen en tieners, dan mogen we hen feitelijke en belangrijke informatie niet onthouden. Dan beperken we hen namelijk in hun keuzemogelijkheden. Geef kinderen de kans om keuzes te maken op basis van intelligente kennis, ook als  dit kennis is die wijzelf niet hadden toen wij die keuzes moesten maken.  Dàt is wel een morele kwestie!