Skip links

Prostitutie en de mythe van vrijwilligheid

‘Wat loopt iedereen nou moeilijk te doen over dat programma van Jojanneke? Ik vond het een goeie uitzending en ze liet zien hoe het er aan toe gaat in dit wereldje.’ (vrouw, ruim 20 jaar ervaring in de prostitutie)

‘Er wordt net gedaan alsof iedereen die in de prostitutie werkt gedwongen is en wij allemaal slachtoffers zijn. Dat zorgt voor een stigma.’ (vrouw, werkzaam in de prostitutie)

‘Wat is dat erg als je geen andere manier ziet om aan geld voor je kinderen te komen. Ik heb medelijden met die vrouw die moest huilen’.  (kijker van het programma)

De dagen na de uitzending van het eerste deel van de docu-serie ‘Jojanneke in de prostitutie’ heb ik veel mensen gesproken. Met vrouwen die in Amsterdam in de prostitutie werken, met ex-prostituees en met mannen die bij prostitutie betrokken zijn. Daarnaast is er in de media veel over geschreven en gesproken. Hierboven staan slechts drie citaten. De discussie komt goed op gang en dwingt mensen tot  nadenken. Alleen dat is al winst.

Het valt me op dat het in die discussie met name gaat over de genoemde percentages vrouwen die gedwongen in de prostitutie zouden werken. Niet altijd is de bron van de cijfers duidelijk, en de percentages wisselen nogal per bron.  Dit zorgt voor een oneigenlijke discussie. Hoe groot de omvang  is van de misstanden in de prostitutie is moeilijk exact te achterhalen. We spreken zo veel vrouwen die geen aangifte doen omdat ze bang zijn voor represailles. Veel onrecht blijft op deze manier verborgen. Dàt deze misstanden er zijn en er veel vrouwen slachtoffer van zijn is zeker. Tegelijk hebben we het hier wel over vrouwen die er absoluut niet op zitten te wachten dat ze in een slachtofferrol worden geduwd. Zij zijn sterke vrouwen die vaak al jarenlang hun hoofd boven water hebben weten te houden in moeilijke omstandigheden. Er zijn vrouwen die ooit via mensenhandel in de westerse prostitutie zijn terecht gekomen, maar die alles hebben afbetaald aan de mensenhandelaar, en die nu vrijwillig aan het werk zijn.

Als het aan mij ligt blijven we niet over de omvang van mensenhandel en gedwongen prostitutie discussiëren. Het is voor iedereen duidelijk dat mensenhandel en gedwongen prostitutie niet toelaatbaar, wreed en strafbaar zijn. Vanzelfsprekend is ieder rechtgeaard mens daar tegen. Mensenhandel gebeurt niet altijd op gewelddadige wijze. Er zijn ook vrouwen die verliefd worden op een foute man die hen vervolgens in de prostitutie helpt, onder het mom van werken voor hun gezamenlijke mooie toekomst. Dat is hetzelfde verhaal als dat van loverboyslachtoffers. Hoe romantisch het ook lijkt, het valt onder mensenhandel, ook als de vrouw er zelf in toestemt in de prostitutie te stappen. Het lijkt vrijwillig, maar is het dat?

Er zijn vrouwen (en mannen, uiteraard) die als kind of als tiener zijn geconfronteerd met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dit kan allerlei vormen hebben. Denk hierbij aan incest, verkrachting of aanranding. Maar ook het op jonge leeftijd zien van pornobeelden,  het getuige zijn van seksuele activiteiten van ouders of anderen, gewelddadig of niet. Of denk aan meisjes die, nadat zij eenmaal seksueel actief zijn geworden,  seks gemakkelijk kunnen zien als middel om iets voor elkaar te krijgen. Helaas wordt hier door jongens nogal eens op ingespeeld met manipulatie, en de stap naar betaalde seks wordt steeds kleiner. Is dit vrijwillig, of ‘tuint iemand erin’?

Dan is er een enorme groep vrouwen, met name uit Oost-Europa, die naar Nederland is gekomen vanwege gebrek aan geld en werk. We horen verhalen van vrouwen die voor een korte tijd in de prostitutie komen werken om bijvoorbeeld een operatie van een familielid te kunnen betalen of  om hun gezin te eten te kunnen geven. Wanneer de nood zo hoog is, in hoeverre is er dan sprake van een vrijwillige keuze?

Dit alles laat zien dat wat binnen de prostitutie ‘vrijwillig’ wordt genoemd in feite een mythe is. Veel vrouwen zijn beperkt in hun keuzevrijheid, en daar profiteren anderen (exploitanten, ‘vriendjes’, pooiers, handelaren en soms familie) van. Tegelijk ervaren veel vrouwen hun werk als zwaar en hebben velen lichamelijke, emotionele en psychische klachten. Dat geeft iets weer van de impact die het werk heeft.

Nogmaals de vraag: hoe vrijwillig is vrijwillig? Door te stellen dat iedere vrouw die niet aantoonbaar gedwongen door pooiers en/of mensenhandelaren in de prostitutie werkt dit vrijwillig doet, houden we de ‘mythe van vrijwilligheid’ in het leven. Door dit te beweren pretendeert men een reden te hebben om niet verder na te hoeven denken over prostitutie en houden we deze vrouwen gevangen in hun kwetsbare positie waarin de misstanden legitiem blijven bestaan. Ze heeft er immers zelf voor gekozen…

..en wij wassen onze handen in onschuld