Geweld, grenzen en prostitutie (2)

Ik snap zelf eigenlijk niet hoe ik in dit vak terecht ben gekomen. Als ik kijk naar andere meiden, die hebben van alles meegemaakt. Ze wijst naar de ramen schuin tegenover haar en zegt: die meiden hebben allemaal een pooier, die zijn volgens mij gedwongen. Maar ik heb niks traumatisch meegemaakt, heb zelfs nog geen tik op mijn vingers gehad van mijn ouders. Wel hadden we vaak ruzie, maar dat heeft iedereen toch wel eens?

Aan het woord is Ada (niet haar echte naam), een Nederlandse vrouw van 47 jaar, die al jaren als prostituee werkt.  Zoals ze het zelf zegt was Ada vroeger een echte huismus. Eigenlijk is ze dat nog steeds wel. Het liefst zit ze met een boek op de bank of kijkt ze series. Lekker onder een dekentje met een kop thee en chocola. Dat is een luxe die ze zich vroeger niet kon permitteren, hoewel ze toen ook niets liever deed dan dat. Als jonge tiener droeg Ada behoorlijk wat verantwoordelijkheid. Ze is de oudste van drie kinderen. Nadat haar vader zijn gezin had verlaten ging haar moeder aan het werk als schoonmaakster, met name van scholen. Dat betekende dat zij na schooltijd aan het werk moest, en Ada was vanaf die tijd thuis met haar broertje en zusje. Ze at met hen en bracht haar zusje naar bed. Het gekke was, zei Ada op een keer, dat haar moeder nooit teveel van haar vroeg, maar toch had zij steeds het gevoel dat ze tekort schoot. Als voorbeeld hiervan noemde ze dat haar moeder vaak moe thuis kwam. Ze wierp dan een blik door het huis, zuchtte diep en ging dan met een gepijnigd gezicht strijken of stofzuigen. Ada voelde zich dan schuldig, want als zij dat zou hebben gedaan zou haar moeder kunnen uitrusten. Het was haar schuld dat haar moeder altijd zo moe was, zo dacht ze.

Van lieverlee leerde Ada het verwachtingspatroon en de de non-verbale signalen van haar moeder beter kennen en speelde daarop in. Ze was als geen ander in staat om aan te voelen waar haar moeder behoefte aan had. Tegelijk voelde ze zich voortdurend onmachtig om haar gelukkig te maken. Het ging zelfs zo ver dat ze zich zodanig in haar moeders belevingswereld verplaatste dat ze soms niet meer wist welke gedachten nu van haarzelf waren en welke van haar moeder.

Toen haar moeder een andere baan kreeg en kort daarop een vriend, had zij Ada veel minder nodig. Aanvankelijk genoot Ada van de tijd die ze overhield, maar al snel begon ze het te missen dat haar moeder haar nodig had. Ze miste haar goedkeuring, ze wist niet goed wat ze met haar tijd moest. Nog erger: ze was zo gewend om voor haar moeder te denken dat ze  geen idee meer had wat ze zelf leuk vond.

Rond haar 17e brak een tijd aan waarin Ada veel kortstondige relaties had, waarbij zich het oude patroon herhaalde. Ten koste van zichzelf probeerde ze het deze jongens naar de zin te maken, in het verlangen dat zij haar hun liefde zouden schenken. Na een aantal jaren besloot zij dat ze niet was weggelegd voor een relatie, maar wel om te behagen. De stap naar de prostitutie was hiermee gemaakt. Ik herinner mij die keer dat zij mij voorrekende dat ze met zo’n 12000 mannen seks heeft gehad. “Een klein voetbalstadion vol. En ik voel me in evenzoveel stukjes gespleten. Al die mannen hebben iets van mij afgenomen en ik iets van hen. Als ik dit tot me laat doordringen raak ik echt helemaal in paniek. Wie ben ik? Mijn lichaam is niet meer van mijzelf maar van de hele wereld.”

Zacht geweld

Als we aan trauma’s denken, denken we vaak aan hard geweld, zoals misbruik en mishandeling. In haar boek Vrouwenmantel gebruikt Dieuwke Talma de term ‘zacht geweld’. Een passende term om grensoverschrijdend gedrag dat we in eerste instantie niet als geweld (h)erkennen te benoemen. Dit kan doordat ouders hun kinderen verstikken met hun liefde. Dat gebeurt ook wanneer, zoals in het geval van Ada, kinderen teveel verantwoordelijkheid voor de ouder(s) moeten dragen. Kinderen offeren zich als het ware op voor het emotionele welzijn van de ouders.

Dit grensoverschrijdende gedrag gaat meestal heel geleidelijk en sluipend, en voor het kind moeilijk te herkennen en onder woorden te brengen. Zacht geweld is ingebed in de gehele manier van zijn. Er ontstaat verwarring en de grens tussen zichzelf en anderen en tussen de eigen verantwoordelijkheid en die van de ander.

Wat ernstige trauma’s en zacht geweld gemeenschappelijk hebben, is het grensoverschrijdende aspect. Trauma’s vernietigen altijd grenzen, of dit nu hard of zacht gebeurt. Zou dit een oorzaak kunnen zijn dat iemand er voor kan kiezen -of toelaten- onbekenden de fysieke grens ofwel intieme zone te laten overschrijden, tegen betaling of niet?

active